Jesteśmy na urlopie rodzicielskim

Jesteśmy na urlopie rodzicielskim! Jak tylko ogarniemy się z naszym maluszkiem, powrócimy do aktualizacji bloga! Tymczasem życzymy wszystkim czytelnikom samych sukcesów w 2017 roku!

poniedziałek, 15 listopada 2010

Kim są Saamowie?

We współczesnej Norwegii nam – Polakom – może wydawać się, że jesteśmy najważniejszą i dominującą grupą mniejszościową. No – ewentualnie za Szwedami. W rzeczywistości palma pierwszeństwa należy się Saamom. Czyli właściwie komu?

Saamowie to mniejszość etniczna zamieszkująca geograficznie północną część Półwyspu Skandynawskiego, a politycznie - aż cztery państwa: Rosję (ok. 2.000 Saamów), Szwecję (ok. 20.000, Finlandię (ok. 7.000) i Norwegię (ok. 40.000, a więc zdecydowanie najwięcej). Polacy słyszeli nie raz i nie dwa razy o tym ludzie Północy; znają ich jednak pod inną nazwą – Lapończycy. Saamowie uważają ją za obraźliwą.

Są najstarszymi mieszkańcami Półwyspu Skandynawskiego, posługują się językiem lapońskim (z grupy języków ugrofińskich). Ludność saamską podzielić można na dwie grupy: Saamów zamieszkujących wybrzeże, trudniących się myślistwem i rybołówstwem oraz Saamów wędrujących wraz ze stadami reniferów. Jesienią i zimą renifery wyruszały na płaskowyże, gdzie łatwiej było im zdobyć pożywienie. Wiosną wracały na wybrzeże, gdzie spędzały również lato. Saamowie wędrowali wraz rodzinami i całym dobytkiem, za reniferami, mieszkali w namiotach ze skór reniferów (zw. lavvo).

Obecnie wypasem reniferów zajmuje się tylko ok. 10% wszystkich Saamów. Reszta rozprzestrzeniła się na całą Norwegię i aktualnie najwięcej mieszka w Oslo i okolicy stolicy.

Przełom XIX i XX wieku był bardzo trudny dla Saamów. Norwegowie osiedlali się w północnych województwach, a mieszkający tam Saamowie byli traktowani jak ludność drugiej kategorii. Według prawa norweskiego tylko ci z nich, którzy potrafili czytać i pisać po norwesku, mieli możliwość kupienia lub posiadania ziemi; dodatkowo zabroniono wypasania stad reniferów. Saamom nie pozostawało nic innego, jak ukrywać swoją przynależność etniczną. Podobnie jak Polacy kiedyś, również Saamowie nie mogli w szkole posługiwać się swoim własnym językiem. Przez wiele lat saamskie dzieci uczyły się w szkole w języku norweskim (de facto nie wiedząc, co się do nich mówi). Powodowało to, że dzieci nie potrafiły pisać i czytać ani po norwesku ani po lapońsku. Dopiero w 1959 r. wprowadzono nauczanie w języku Saamów w szkołach, jednocześnie państwo postanowiło zadośćuczynić Saamom, którzy z powodu systemu i prawa byli analfabetami.

W latach 70 XX wieku świat zwrócił uwagę na zamieszkujących w Norwegii Saamów, wszystko za sprawą budowy tamy wodnej na rzece Alta w północnej części kraju. Budowa tamy mogła spowodować zniszczenie terenów, na których wypasały się renifery. Do protestujących pod Stortingiem Saamów dołączyli ekolodzy. Przez wiele tygodni przed budynkiem norweskiego parlamentu koczowali w swoich tradycyjnych namiotach Saamowie ubrani w tradycyjne stroje ludowe. Ostatecznie tama została wybudowana, ale dzięki protestowi Saamowie zostali dostrzeżeni i miało to duży wpływ na zmianę ich sytuacji. Dziesięć lat później, w 1989 roku otwarto pierwsze obrady Sametinget, czyli saamskiego parlamentu (budynek na zdjęciu). Jest to organ reprezentujący Saamów zamieszkujących w Norwegii. Wybory, podobnie jak do Stortingu (parlamentu Norwegii), odbywają się co 4 lata. Sprawy, którymi zajmuje się Sametinget dotyczą w głównej mierze kultury i szkolnictwa oraz rozwoju gospodarczego w rejonach zamieszkałych przez Saamów. Jednak parlament saamski nie ma realnej władzy, a jedynie funkcję konsultacyjną.  

Aby głosować w wyborach do Sametinget wystarczy mieć skończone 18 lat i być Saamem. Jak to udowodnić? Wystarczy, że ktoś czuje się Saamem i przynajmniej jeden z dziadków posługiwał się językiem saamskim. Jednocześnie nie trzeba wcale posługiwać się tym językiem. Jednak pomimo, że szacuje się, iż w Norwegii mieszka 40.000 Saamów, w 2007 zarejestrowanych jako Saamowie było tylko 12.000.

Saamowie - jako uznana przez parlament mniejszość etniczna - mają swoją flagę: niebiesko-czerwone koło na fladze symbolizuje słońce (czerwień) i księżyc (niebieski). Cztery kolory stanowiące tło (niebieski, żółty, zielony i czerwony) to kolory występujące na saamskich strojach ludowych i symbolizują 4 kraje w których Saamowie mieszkają (Norwegię, Szwecję, Rosję i Finlandię). Saamom, mimo wielu lat asymilacji, udało zachować się swoją własną wyjątkową kulturę. Należą do nich tradycyjne stroje (dominuje na nich kolor niebieski i czerwony), tradycyjne śpiewy zwane joikowaniem, połów ryb w przerębli oraz charakterystyczne zdobnictwo w rogach, drewnie i kościach.

W 1988 r. film oparty na legendach saamskich „Veiviseren” (pol. „Tropiciel”) był nominowany do Oscara w kategorii film nieanglojęzyczny. Orędowniczką kultury saamskiej jest znana na całym świecie Mari Boine, która w swojej twórczości korzysta z folkloru saamskiego.

Z kulturą saamską można zapoznać się m.in. w Norsk Folkemuseum w Oslo.

1 komentarz:

  1. Czytajac wasz blog to jakbym wracala do Skandynawii, milo mi na duszy sie robi czytajac swietne teksty. Obrazy ozywaja i staja sie plastyczne. Jestem pod ciaglym urokiem Laponii i nie zapomne stad reniferow i wyrobow z ich skor do konca zycia. Przyznam sie tak po cichutku, ze jadlam nawet ich mieso ale nie mow o tym nikomu.
    Grudzien juz za pasem i nie zapomnijcie przeslac pozdrowien Swietemu Mikolajowi w imieniu Ataner.

    OdpowiedzUsuń