Jesteśmy na urlopie rodzicielskim

Jesteśmy na urlopie rodzicielskim! Jak tylko ogarniemy się z naszym maluszkiem, powrócimy do aktualizacji bloga! Tymczasem życzymy wszystkim czytelnikom samych sukcesów w 2017 roku!

piątek, 8 października 2010

Najbardziej prestiżowa „norweska” nagroda na świecie

Chodzi oczywiście o Pokojową Nagrodę Nobla, która na całym świecie, ciągle, uznawana jest za najbardziej prestiżową nagrodę pokojową. Na długiej, bo sięgającej roku 1901 liście laureatów, jest jedno polskie nazwisko (1983 r.). Należy do byłego prezydenta Polski, działacza opozycji w okresie PRLu i jednego z twórców Solidarności, Lecha Wałęsy. A skoro dzisiaj przyznano ją po raz kolejny, to nadarza się doskonała okazja, aby poszerzyć swoją wiedzę z zakresu Pokojowej Nagrody Nobla.

Zacznijmy od samego Alfreda Bernharda Nobla. Ten żyjący w latach 1833-1896 Szwed w historii zapisał się nie tylko jako twórca dynamitu, ale także jako przemysłowiec. Otwierał wielkie firmy, przedsiębiorstwa i laboratoria na całym świecie, co przyniosło mu olbrzymią fortunę. Potomków nie posiadał. Najważniejszą datą dla Nagród Nobla jest rok 1895, a dokładnie 27 listopada. Wtedy to Alfred spisał swój testament. Nieco ponad rok później, po jego śmierci w grudniu 1986 roku odczytano jego testament i… bardzo się zdziwiono. Był krótki i zwięzły - ostatnią wolą ojca dynamitu było utworzenie funduszu, z którego co roku będą wypłacane nagrody dla tych, którzy w poprzednim roku przyczynili się do poprawy życia ludzkości. Nagrody miały być przyznawane w pięciu dziedzinach: fizyce, chemii, fizjologii i medycynie, literaturze i za działalność pokojową. Za przyznawanie czterech pierwszych odpowiedzialna miała być Szwedzka Akademia Nauk. Ostatnią, pokojową, przyznawać mieli Norwegowie.

Nobel zmarł w 1896, a pierwsze nagrody jego imienia przyznano w 1901; skąd taki poślizg? Otóż wielu ludzi podważało testament Nobla, uważając, że spisany został pod wpływem chwili. Fundusz, który był ostatnią wolą zmarłego, udało się utworzyć dopiero w roku 1900. Dlatego też pierwsze Nagrody Nobla rozdano rok później, w 1901.

Skupmy się jednak, na Pokojowej Nagrodzie Nobla. Norwedzy sami do końca nie wiedzą, dlaczego to właśnie im przypadło w udziale jej przyznawanie. Być może dlatego, że Norwegię i Szwecję łączyła w tym czasie unia i w ten sposób Nobel chciał dać do zrozumienia Norwegom, że nie są gorzej traktowani, czy pomijani? Trudno powiedzieć.

Za przyznanie Pokojowej Nagrody Nobla odpowiada Norweski Komitet Noblowski, który swoją siedzibę ma w Oslo. Nie jest to komitet Stortingu (parlamentu), jak sugeruje polska Wikipedia, ale komitet wybierany przez Storting spośród osób pełniących ważną rolę w życiu społecznym. W jego skład mogą wchodzić politycy, ale tylko tacy, którzy nie uczestniczą czynnie w życiu politycznym. Komitet Noblowski (oficjalna nazwa od 1977 roku) jest dziś – przynajmniej oficjalnie - organem niezależnym od norweskiego parlamentu.

W skład komitetu wchodzi pięciu członków oraz trzech zastępców i sekretarz. Członkowie komitetu wybierani są na kadencję trwającą 6 lat. Po trzech latach następuje zmiana dwóch członków – wybór spośród zastępców, a następnie co trzy lata zamienia się na przemian dwóch lub trzech członków. Zastępcy wybierani są co trzy lata.

Co roku, na jesień Komitet wysyła listy z prośbą o nominacje do Pokojowej Nagrody Nobla. Listy wysyłane są do tych, którzy są laureatami tej nagrody, a także do przywódców ważnych organizacji ogólnoświatowych, głów państw, przewodniczących stowarzyszeń i znanych ludzi. List zwrotny z nominacją należy odesłać do lutego. Wtedy to ustalana jest lista nominowanych, a Komitet zapoznaje się z sylwetkami nominowanych. Ogłoszenie nagrodzonego następuje w październiku. Od 1990 roku nagroda odbierana jest podczas specjalnej gali 10 grudnia, w dniu śmierci Alberta Nobla, w Ratuszu w Oslo.

Zgodnie z wolą Alfreda Nobla, Pokojowa Nagroda miała być przyznawana za „ograniczenie działań militarnych” i „działalność na rzecz ogólnoświatowego pokoju”. Z czasem do tych dwóch przesłanek dodano „szerzenie braterstwa między narodami”. To ostatnie stało się powodem szerokiej krytyki ze względu na bardzo ogólne znaczenie. Ostatnie lata pokazały, że narody przyznawane są także za działalność ekologiczną, za poprawę życia mieszkańców najbiedniejszych rejonów świata i nie tylko.

Nagroda może trafić w ręce prywatnej osoby, a także organizacji.

Laureat Pokojowej Nagrody Nobla otrzymuje medal, dyplom i nagrodę pieniężną. Medal zaprojektowany został przez wybitnego rzeźbiarza norweskiego Gustava Vigelanda, którego projekt wygrał konkurs w latach 1901-02. Medal wykonany jest ze złota. Awers przedstawia lewy profil fundatora Nagrody wraz z datami jego życia. Rewers przedstawia trzech mężczyzn trzymających się za ramiona oraz napis „Pro Pace Et Fraternitate Gentium” (Za pokój i braterstwo między narodami). Na brzegu medalu wygrawerowany jest napis „Prix Nobel De La Paix” (Nagroda Nobla dla…) rok i nazwisko laureata.

Projektantem dyplomu do roku 1969 był Gerhard Munthe, w latach 1970-90 Ørnulf Ranheimsæter. Od 1991 roku dyplom składa się z dwóch stron, jedna zawiera szczegółowe informacje na temat samej narody, druga jest co roku projektowana przez innego norweskiego artystę.

Trzy lata temu laureat Pokojowej Nagrody Nobla, Al Gore, otrzymał nagrodę pieniężną w wysokości 10 milionów koron szwedzkich.

W tym roku Pokojowa Nagroda Nobla została przyznana Chińczykowi, Liu Xiaobo, który z wykształcenia jest profesorem literatury chińskiej, a obecnie odsiaduje 11-letni wyrok za „wywrotowe działania”.

Coraz częściej można spotkać się z opinią, że idea Pokojowej Nagrody Nobla jest coraz bardziej odległa od tej, którą w swym testamencie zawarł jej fundator. Z olbrzymią falą krytyki spotkał się zeszłoroczny wybór Komitetu – Barack Obama (trudno powiedzieć czym był podyktowany jego wybór, bo chyba nie tym, że jest pierwszym ciemnoskórym prezydentem Stanów Zjednoczonych?). Wcześniej kontrowersje budziła nagroda dla wspomnianego tutaj Ala Gore’a za jego działalność na rzecz ochrony środowiska.

Podobnie jak wszystkie nagrody im. Alfreda Nobla, także ta w dziedzinie działalności na rzecz pokoju nie może być przyznawana po śmierci. Prawdopodobnie dlatego nikt nie traktował poważnie głośnej w Internecie kandydatury Michaela Jacksona ;]

Lista wszystkich laureatów Pokojowej Nagrody Nobla

Jeszcze w ramach ciekawostek… Pierwszą kobietą uhonorowaną Pokojową Nagrodą Nobla, była przyjaciółka Alfreda Nobla, która ma na swoim koncie tygodniowy epizod pracy u Nobla, jako… gosposia i sekretarka! Chodzi o Berthe Sophie Felicitas Freifrau von Sutener. Jej rezygnacja z pracy nie zakończyła jednak znajomości z Noblem. Oboje korespondowali ze sobą aż do jego śmierci.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz